کوردستان لە نێوان ئاگری داگیرکەراندا
دیاکۆ زەندی
بە پیلانێکی دارێژراو لە نێوانی سێ داگیرکەری کوردستان شەڕ و ئاگربارانێکی مەترسیدار لە ئارادایە. کە هەر ئێستا گڕ و دووکەڵی دەبینرێت.
لە باکووری هەرێمەوە، دەوڵەتی داگیرکەر و رەگەزپەرەستی تورک، لە ڕێی کۆمپانیاکانییەوە ساڵانە بە میلیارد لە هەرێمی کوردستان پارە وەدەست دێنن. سەرەڕای سیخوریان بۆ میتی تورکییە، لەم پارەیە لە سەدا ٢٠تا٣٠ی یارمەتی دەدەن بە ئەرتشی تورک بۆ کڕینی کەرەسەی سەربازیی. دەبینین هەرجار کە ئەرتەشی تورک پارەی زۆری دەست کەوتووە، بوردومان و هێرشی بۆ باشووری کوردستان و هەروەها بۆ سەر کوردانی باکووریش دەست پێکردووە.
یەکێک لە هەڵە مزنەکانی حکومەتی هەرێم ڕێدانە بە سەدان کۆمپانیای تورک و کڕینی بە میلیارد کەرەسەی بە سەردەست مانهوەی تورکییە. دووهەم، شل بوون و دژایەتی نەکردنی کاربەدەستانی هەرێم لە ئاستی توندو تیژی و کەڵک وەرنەگرتنی له کارتی بازەرگانی. سێ، حکومهتی تورکییە لە ئاستی هەر تورکێک لە هەر کوێ بێت بە تەواوی هێزەوە پشتیوانی لێدەکات و بە هانایەوە دەچێت. بەڵام کاربەدەستانی هەرێم بە هاودەنگی داگیرکەران سەرکۆنەی خەباتکارانی دژ بە دهوڵهتانی تورکییە و ئێران دەکات.
باڵافڕ و فڕۆکە جەنگییەکانی تورکییە بە دەستەی ١٠تا١٢فڕۆکەوە سەدان کیلومیتر سنووری کوردستان دەبەزێنین بوردۆمانی دەکەن زیانی گیانی و ماڵی لە خەڵک دەدەن، کە چی هێشتا کاربەدەستان بێدەنگ دەمێنەوە. گەر ئەوان رێزیان بۆ قراردادی نێوان تورکییە و حکومەتی ئێراقی (فیدرال) هەیە، ئەوان تا ٢٠کیلومیتر رێگەیان داوە فڕۆکە جەنگییەکانی تورکییە کە بە دوای خەباتکارانی پارتی کرێکارانی کوردستاندا بێتە نێو سنووری ئێراق نە ١٠٠تا ٢٠٠کیلومیتر. گەر ئەوان بە تەمای حکومەتی ئێراق بن کە سنوور بەزاندنی تورکیە یان ئێران، شەرمەزار بکا، ئهوه زۆر دووره لە رامیاری و سیاسەتکردن، چۆن ئێراقی "فیدرالیش"یەکێکە لە دوژمنانی کوردستان و بە شێوەی ناراستهوخۆ تحریفی خۆی درێژە دەدات.
لە خۆرههڵاتەوە دوژمنی دوولایانەی کورد واتە ئێرانی ئیسلامی هێشتا فەرمانی جهادی خومینی لە مێشکی پاشەرۆ و نژادپەرەستی کاربەدەستانی ئێران هەر تین وگەرمای ٢٨ی گەلاوێژی ١٩٧٩ماوە و بەردەوام کوردی رۆژهەڵات قەڵاچو و ژینۆسایت دەکات. جگە لە کوشتنی کورد بە هەر بیانۆیەک دارستان و لێرەوارەکانی دەسووتێنێت. بەوەش رانەوەستاوە ساڵانە دەیان جار ئاگر بهردهداته گەنمەزار و ئاخی باشووری کوردستان دەنێتەوە به تایبهتی لە رێی حیزبە ئیسلامییەکانی باشوورەوە.
هەرجار هەرێمی کوردستان بە هەر هۆیەکی رامیارییەوە لە مالکی ئەڵقە لە گوێ ئێران دوور بکهوێتەوە، یان نزیک بوونەوە لە بەرەی عەرەبە رەگەزپەرەستەکانی ئۆپۆزیسیونی ئێراق. هەڕەشەی خۆی بە تۆپباران و بهستنی ئاوو رووبارهکانی کوردستان وهک ئاوی ئهڵوهن و سیروان و هتاد لە حکومەتی هەرێم دەکات. لێرەش وەکوو تورکییە ساڵانە بە میلیارد کەرەسە و خواردەمەنی کۆن و بەسەر چووی ئێران دێتە باشوور، سەرەڕای ئەو هەموو کومپانییانهی ئێران و ئەو هەزاران سیخورهی ئێران لە شارو گۆندهکانی باشووری کوردستان، لە هۆڵی پێشهوا له شاری هەولێر ساڵانە یادی خومەینی دەکەنەوە کە هێشتا خوێنی ژن و منداڵی کورد بە دەست جهلادهکانیهوه وشک نەبووەتەوە. کەسێک که فەرمانی جهادی دژ بە کورد دەرکردو خوێنی هەزاران کوردی بەدەستی ژمارهیهک خەڵکی دواکهوتووی ئێران رژاند، هەر لەم رۆژانە و ٣٢ساڵی پێش بوو. ئەو جهادە خەڵکی باشووریش دەگرێتەوە چۆن ئەوانیش کوردن.
لە مانگی رابوردوودا ئێران بە هاریکاری لۆجستیکی سەربازی تورکییەوە بە هێزێکی زۆرتر لە ٤٠٠٠٠چەکدارەوە بە بیانۆی پژاک سنووری هەرێمی کوردستانیان بەزاند. گەر خەباتکارانی پژاک بهرهنگاریی ئەو هێرشەیان نهکردایه و خۆڕاگر نهبوونایه ئهوه حکومهتی ئێران دهستی ئهوهڵاتر دهبوو بۆ کاری تێکدهرانهی زیاتر له باشووری کوردستان.
لە باشوور و رۆژئاوای هەرێمی کوردستانەوە هێزی حکومەتی ئێراق و ناسیونالیستە عەرەبەکانی ئێراق بە هەرناوێکەوە پرۆسەی تحریفی باو باپیرانیان لە زەمانی عومەرەوە تاکوو ئێستا هەنگاو بە هەنگاو کوردیان لە کوردستان پاکتاو کردووە و هەزاران کیلومیتری چوارگۆشیان لە خاکی کوردستان کردووە بە خاکی عەرەب. ئێستەش لە بەر چاوی ئەمەریکا و هێزی سەربازی دەوڵەتی ئێراق، هەروەها دەستەلاتی هەرێمەوە درێژەی دەدەن. لە تەمەنی حکومەتی تازەی ئێراقدا، بە کوشتن و توقاندن کوردی ناوچەدابڕاوەکان لە زیدی خۆیان، هەزاران کەستاراوە دەر کردووە و عەربی باشوور و ناوراستی ئێراقیان لە جێگەیاندا داناوە. سەیری ئامار و رێژهی ئەم ساڵانەی دەڤەری خانەقین بکەن وەکوو جەلهولا، سەعدیە قرەتەپە و مەندلی، هەروەها لە موسل و کەرکوک رێژهی پرۆسهی تهعریبمان بۆ دهردهکهوێت.
هەرچەند ئەم کارەی حکومەتی هەرێم بە ناردنی هێز بۆ ئەو دەڤەرە کارێکی پۆزیتیڤە، ورەی خەڵکی زۆرلێکراوی ناوچەدابڕاوەکانیشی بەرزکردووەتەو و هەست بەوە دەکەن پاڵپشتێکیان هەیە کە بیان پارێزێت. نابێت کاربەدەستانی هەرێمی کوردستان بڕوا و متمانە بە دەوڵەتی "فیدرال" ی ئێراق یان ئێران و تورکییە بکەن. داگیرکەر جگە لە سامان و خاکی نەتەوەی داگیرکراو پاکتاو کردنیشیان دەوێت. ئەمە فرمولێکی زۆر ئاساییە.
ئێستا کە تورکیە خۆی بۆ هێرش ئامادە کردوە و هاو کات ١٢ فرۆکەی جەنگی دەڤەری قەندیل بوردومان دەکات، ئێرانیش تۆپبارانی خۆی دەست پێکردووتەوە. خۆشبەختانە سوریە بە سەرئێشەی ناوخۆییەوە سەرقاڵە لەم کاتەدا. رەنگە ههندێک له کاربهدهستانی حکومەتی هەرێم پێیان وابێت کە قەندیل لە هێزی گریلا پاک بکرێتەوە ئەوان لەم سەرئێشەیە رزگاریان دەبێت. باشە ئەی ئێراقی فیدرال چی کە هێزە عسکرییەکەی پشتیوانی تروریستان و نەژادپەرەستان دەکات.
وڵامەکە زۆرئاسانە،هێزی گریلا بیانوویە. ئەمە پیلانی دهوڵهتانی داگیرکەری کوردستانە، کە بە سەرکوت کردن و پاش راگرتینی کۆمەڵگای کوردەواری بەرگیری لە گەشەی رامیاری و پەرەسەندنی کەسایەتی کورد وەکوو مرۆڤ بکهن، کە ئاستی تێگەیشتنیان نەگاتە ئەو جێگایە داوی سەربەخۆیی کوردستان بکەن.
ئێمە وەکوو نەتەوەی داگیرکراو دەبێت لە خۆمان پرسیار بکەین ئایا دروشمی خودمختاری یان فیدراڵیی و خوێنی لە دەیان هەزار قوربانی بە کامە ئامانجی گەیاندووین؟
کوردستانیانی دڵسۆز باش دەزانن لە وڵاتانی دواکەوتوو و پاشەرۆی ئاینی بە فەرهەنگی دڕ و درۆزن کە دەیان ساڵ لە کۆمەڵگای دێموکراسی پاشکەوتوترن، کەی رێز بۆ پەیمانی خۆیان دادەنێن؟ ئەوە ئێراق و مادەی ١٤٠لە ساڵی ٢٠٠٣یەوە هێشتا ئارۆ و خەیاڵە، سەرەڕای جێبەجێ نەکردنی، پرۆسەی تحریفیش بە ئاشکر لەوەی سەددام کردی خراپتر بەردەوامە.
ئێمەی کورد پێویستمان بە کۆنگرەیەکی یەکگرتووی هەموو پارچەکانی کوردستان هەیە لە سەر بناخەی نەتەوەیی و ئاریکاری بێ دەمارگیری رامیاری و بەرژەوەندی دروست بکرێت. بەم یەکگرتوویە و هاودەنگییە ئاسانتر دەتوانین بانگوازی سەربەخۆیی کوردستان لە هەموو جیهاندا رابگێنین. کات زۆر ناسکە و مانگێک پاش خستنی سی رۆژ زیان لە بەرژەوەندی گەلی کورد دەدات.
١٧/٨/٢٠١١
